Εργασιακή Θερμική Καταπόνηση

Εργασία σε θερμό περιβάλλον και θερμική καταπόνηση

Η εργασιακή θερμική καταπόνηση αποτελεί πλέον καθημερινό ή εποχιακό πρόβλημα για το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού που κατοικεί σε περιοχές όπου οι υψηλές περιβαλλοντικές θερμοκρασίες επηρεάζουν τις καθημερινές δραστηριότητες. Πρόσφατη ανάλυση σε περισσότερους από 13,000 εργαζόμενους από πολλά επαγγέλματα σε 13 χώρες έδειξε ότι πάνω από 30% των ατόμων που εργάζονται συχνά σε θερμό περιβάλλον βιώνουν συμπτώματα όπως υπερθερμία, συγκοπή, μειωμένη νεφρική λειτουργία, αφυδάτωση και νευρολογική δυσλειτουργία, ενώ έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί παράγοντα πρόκλησης φτώχειας και κοινωνικοοικονομικής ανισότητας. Εκτός από την μειωμένη ικανότητα εργασίας, η εργασιακή θερμική καταπόνηση αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο νοσηρότητας και θνησιμότητας για ορισμένους δείκτες υγείας, ειδικά σε πληθυσμούς εργαζομένων σε εξωτερικούς χώρους.

Θερμική εξάντληση και μερικές φορές θανατηφόρα θερμοπληξία έχουν αναφερθεί επανειλημμένα μεταξύ Γερμανών ανθρακωρύχων, Αυστραλιανών ανθρακωρύχων σε ανοιχτά ορυχεία, ανθρακωρύχων χρυσού στη Νότια Αφρική, καθώς και σε διαφορετικές ομάδες εργαζομένων στη γεωργία και τις κατασκευές στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι η θερμοπληξία μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία.

Τα θύματα θερμοπληξίας έχουν περίπου 2.2 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου από ισχαιμικό καρδιακό επεισόδιο και περίπου 1.7 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου από άλλες καρδιαγγειακές παθήσεις σε μελλοντικό χρόνο. Επιπλέον, τα θύματα θερμοπληξίας έχουν περίπου 3.9 φορές υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης σοβαρού καρδιαγγειακού συμβάντος, περίπου 5.5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου και περίπου 15 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης κολπικής μαρμαρυγής.

silhouette construction worker Concrete

welder- work and climate change

Αξιoλόγηση της θερμικής καταπόνησης στο εργασιακό περιβάλλον

Ο βιοκλιματικός δείκτης που προτείνεται ως δείκτης προβλέψιμων κινδύνων είναι η θερμοκρασία υγρού βολβού και μαύρου σφαιριδίου (ΘΥΒΜΑΣ, διεθνώς γνωστή ως «Wet-Bulb Globe Temperature» ή «WBGT»). Έχει επιλεγεί ως χαρακτηριστικός δείκτης θερμικής καταπόνησης. Επινοήθηκε από τον Έλληνα μηχανικό-ερευνητή Κωνσταντίνο Πρόδρομο Γιάγκλου και τον Αμερικανό φυσιολόγο David Minard για λογαριασμό του Αμερικανικού Στρατού το 1957.

Απλοποιημένος δείκτης Θερμοκρασίας Υγρού Βολβού και Μαύρου Σφαιριδίου

Ο δείκτης ΘΥΒΜΑΣ εκτιμά τη θερμική καταπόνηση που δέχεται ένας άνθρωπος, η οποία είναι συνάρτηση των παραμέτρων του περιβάλλοντος και της θερμότητας που παράγεται εντός του σώματος από τη μεταβολική δραστηριότητα. Όπως καθορίζεται από το διεθνές πρότυπο ISO 7243:2017, σημείο 5 (ISO, 2017), ο δείκτης ΘΥΒΜΑΣ (μονάδα μέτρησης: °C) υπολογίζεται για εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους αξιολογώντας τρεις παραμέτρους:

 

  1. Τη φυσική θερμοκρασία υγρού βολβού (στην αγγλική γνωστή ως «natural wet-bulb temperature»), η οποία αξιολογείται με ένα υγρό θερμόμετρο εκτεθειμένο στην θερμική ακτινοβολία και τον άνεμο.
  2. Τη θερμοκρασία μαύρου σφαιριδίου (στην αγγλική γνωστή ως «globe temperature»), η οποία αξιολογείται μέσα σε μια μαύρη σφαίρα.
  3. Τη θερμοκρασία αέρα, η οποία αξιολογείται με ένα τυπικό θερμόμετρο υπό σκιά.

 

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν μόνο μετρήσεις θερμοκρασίας αέρα και σχετικής υγρασίας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η απλοποιημένη εξίσωση του δείκτη ΘΥΒΜΑΣ, η οποία υπολογίζεται αυτόματα εδώ:

Πηγές:

  • Yaglou CP, Minard D. Control of heat casualties at military training centers. AMA Arch Ind Health. 1957; 16(4):302-316.
  • ISO 7243:2017. Ergonomics of the thermal environment — Assessment of heat stress using the WBGT (wet bulb globe temperature) index. International Organization for Standardization: Geneva.

Google play logoΥπολογισμός δείκτη ΘΥΜΒΑΣ μέσω της εφαρμογής ΘΥΜΒΑΣ – Δείκτης Θερμικής Καταπόνησης

Μπορείτε να κατεβάσετε την εφαρμογή στο κινητό σας από το Google Play

Οδηγός για την πρόληψη της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων

OHS Practical Guide_page 1

Ποια τα φυσιολογικά όρια θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος και ποια τα επίπεδα στα οποία μπορεί να φτάσει εξαιτίας της εργασιακής θερμικής καταπόνησης

Σε φυσιολογικές συνθήκες, το θερμορυθμιστικό σύστημα ενός υγιούς ατόμου σε κατάσταση ηρεμίας ρυθμίζει τη θερμοκρασία του πυρήνα του σώματος στους 37ºC. Στην καθημερινή ζωή, η θερμοκρασία πυρήνα σώματος κυμαίνεται φυσιολογικά μεταξύ 36.5°C και 37.5°C χωρίς αυτό να αποτελεί ένδειξη παθολογικής κατάστασης ή δυσλειτουργίας του θερμορρυθμιστικού συστήματος.

Σε περιπτώσεις όπου η θερμότητα συσσωρεύεται στο σώμα, οδηγεί σε αύξηση της θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος και προκαλεί καταπόνηση που μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση, εξάντληση ή εκδήλωση διαταραχών της υγείας. Ο κίνδυνος θερμικής εξάντλησης αυξάνεται σημαντικά όταν η θερμοκρασία του πυρήνα του σώματος ξεπεράσει τους 38°C.

Εργασιακή θερμική Καταπόνηση-1

Θερμική Καταπόνηση των εργαζομένων

Τι είναι η εργασιακή θερμική καταπόνηση;

Ο όρος «εργασιακή θερμική καταπόνηση» περιγράφει μία σειρά φυσιολογικών εκδηλώσεων που προκύπτουν ως αποτέλεσμα της εσωτερικής συσσώρευσης θερμότητας και αύξησης της θερμοκρασίας του ανθρώπινου σώματος. Αυτό οδηγεί σε αύξηση της θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος και του δέρματος, καθώς και σε αύξηση του καρδιακού ρυθμού, της εφίδρωσης και της ροής αίματος στο δέρμα. Όλοι αυτοί οι παράγοντες επιβαρύνουν το καρδιαγγειακό σύστημα. Όταν η εργασιακή θερμική καταπόνηση υπερβεί το επίπεδο ανοχής του σώματος, μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση και σε διαταραχές της υγείας.

Η εργασιακή θερμική καταπόνηση οφείλεται συνήθως σε έναν ή περισσότερους από τους ακόλουθους παράγοντες:

    1. Θερμό περιβάλλον εργασίας (π.χ., αυξημένη θερμοκρασία και υγρασία του αέρα, ακτινοβολούμενες πηγές θερμότητας, περιορισμένη ροή αέρα)
    2. Έντονη παραγωγή θερμότητας από το μεταβολισμό του σώματος, εξαιτίας της εκτέλεσης σωματικής δραστηριότητας υψηλής έντασης
    3. Αδιαπέραστος ή/και μονωτικός προστατευτικός ρουχισμός, ο οποίος περιορίζει τη δυνατότητα αποβολής θερμότητας στο περιβάλλον

Παράγοντες κινδύνου για θερμικές ασθένειες και βλάβες

Οι παράγοντες κινδύνου για εκδήλωση ασθενειών/βλαβών που σχετίζονται με τη θερμότητα λόγω έκθεσης στο χώρο εργασίας περιλαμβάνουν:

1) Έλλειψη εγκλιματισμού στη θερμότητα.

2) Χαμηλή σωματική (φυσική) κατάσταση.

3) Αφυδάτωση.

4) Προχωρημένη ηλικία (>55 έτη).

5) Υψηλός δείκτης μάζας σώματος.

6) Συγκεκριμένα υποκείμενα νοσήματα.

7) Ορισμένες ουσίες και φάρμακα.

Είναι ζωτικής σημασίας να τονιστεί, ωστόσο, ότι αυτές οι βλάβες μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και σε άτομα χαμηλού κινδύνου που εφαρμόζουν ορθές διαδικασίες μετριασμού της έκθεσης στη θερμότητα.

Παράγοντες για θερμικές ασθένειες και βλάβες από εργασιακή έκθεση

Ασθένειες και βλάβες σχετιζόμενες με εργασία σε θερμό περιβάλλον

Ήπιες εργασιακές θερμικές ασθένειες και βλάβες:

  • Θερμική κόπωση
  • Θερμικό οίδημα
  • Θερμικό εξάνθημα
  • Θερμική κατάρρευση
  • Θερμικές κράμπες

Σοβαρές εργασιακές θερμικές ασθένειες και βλάβες:

  • θερμική εξάντληση
  • θερμοπληξία
  • ανισορροπίες υγρών/ηλεκτρολυτών

Χρόνιες επιπτώσεις στην υγεία σχετιζόμενες με εργασιακή θερμική καταπόνηση

Ήπιες ασθένειες και προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την εργασιακή θερμική καταπόνηση δεν προκαλούν χρόνιες επιπτώσεις και – μετά την αποκατάσταση της φυσιολογικής θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος ή/και της ισορροπίας υγρών ηλεκτρολυτών – ο εργαζόμενος μπορεί να επιστρέψει στη δουλειά την επόμενη ημέρα. Ωστόσο, εάν το άτομο έχει τρία επεισόδια θερμικής εξάντλησης εντός δύο ετών, θα πρέπει να παραπεμφθεί για ιατρική εξέταση. Όταν εμφανιστούν τέτοιες περιπτώσεις, οι εργοδότες θα πρέπει να εξετάσουν τρόπους μετριασμού της εργασιακής θερμικής καταπόνησης το συντομότερο δυνατό. Η σοβαρή θερμική εξάντληση μπορεί να προκαλέσει νοσηρότητα ιστών/οργάνων που μπορεί να επιμείνει για αρκετές εβδομάδες, ενώ η θερμοπληξία προκαλεί συχνά βλάβες σε σκελετικούς μύες ή/και όργανα (ήπαρ, νεφρό, καρδιακό, κεντρικό νευρικό σύστημα) καθώς και συστημικές (διαταραχές πήξης, σύνδρομο συστηματικής φλεγμονώδους απόκρισης) παθολογίες. Η αποκατάσταση αυτών των βλαβών μπορεί να διαρκέσει μήνες ή περισσότερο. Αυτό υποδηλώνει ότι η θερμοπληξία μπορεί να προκαλέσει υπολειμματική βλάβη ιστών/οργάνων που δεν είναι εύκολα ανιχνεύσιμη, αλλά μπορεί να αυξήσει τη μακροχρόνια νοσηρότητα και θνησιμότητα.